Onderdakfolie: welke soorten zijn er en wat is het verschil?

Onderdakfolie is de laag die u nooit ziet en die het vaakst verkeerd wordt begrepen. Veel mensen denken dat de pannen het dak waterdicht maken en dat de folie eronder een extra zekerheid is. Het is andersom. Pannen zijn waterkerend, niet waterdicht: bij slagregen en stuifsneeuw komt er altijd wat water onder de pannen door. De folie vangt dat op en voert het af naar de goot. Zonder die laag, of met de verkeerde laag, wordt uw dak nat van binnenuit terwijl de pannen er van buiten keurig bij liggen.

Drie soorten, drie generaties

Wat er onder uw pannen ligt, hangt vooral af van het bouwjaar. Er zijn in Nederland drie lagen in omloop.

Dakleer op beschot is de oudste variant. Onder de pannen liggen houten planken met daarop een laag bitumen dakleer. Het werkt, zolang het leer heel is. Na dertig tot veertig jaar wordt het bros en verkruimelt het. Op zolder herkent u dat aan zwarte snippers op de balken.

Gladde PE-folie werd vanaf de jaren zeventig veel toegepast omdat het goedkoop en snel te leggen was. Het probleem is dat deze folie geen waterdamp doorlaat. Zolang de zolder onverwarmd en goed geventileerd was, gaf dat weinig last. Zodra er isolatie onder kwam, veranderde dat.

Dampopen spinvlies is een doekachtig vlies van meerdere lagen kunststof. Het houdt regenwater tegen maar laat waterdamp door. Dat is tegenwoordig de standaard onder elk nieuw of gerenoveerd pannendak, en niet zonder reden.

Waarom dampopen de norm is geworden

Het draait om vocht dat van binnen komt. Douchen, koken, wassen, ademen: een huishouden brengt dagelijks liters water in de lucht. Warme, vochtige lucht stijgt naar de zolder en zoekt een weg naar buiten door de dakopbouw.

Bij een dampopen folie kan die damp door de folie heen, wordt hij onder de pannen weggeventileerd en is het probleem opgelost. Bij een dampdichte folie loopt de damp dood tegen de koude buitenkant van de isolatie, condenseert daar en blijft zitten. De isolatie wordt nat en isoleert niet meer, het hout eronder blijft vochtig en gaat op termijn rotten. Van buiten is niets te zien, van binnen ruikt het muf en ontstaan er donkere plekken tegen het dakbeschot.

Het verschil wordt uitgedrukt in de Sd-waarde: de dikte van een laag stilstaande lucht die dezelfde weerstand tegen waterdamp zou geven. Hoe lager, hoe opener.

• Dampopen: Sd-waarde onder de 0,5 meter. Moderne spinvliezen zitten vaak op 0,02 tot 0,1 meter.
• Dampremmend: Sd-waarde tussen 0,5 en 100 meter. Dit is de laag die aan de warme kant van de isolatie hoort, aan de binnenzijde.
• Dampdicht: Sd-waarde boven de 100 meter. Hoort niet onder de pannen.

De regel die een dakdekker hanteert is simpel: de dakopbouw moet naar buiten toe steeds opener worden. Binnen een dampremmende laag, dan de isolatie, dan een dampopen folie, dan de pannen. Vocht dat toch de constructie in komt, kan er dan altijd één kant op uit.

De verkeerde keuze in de praktijk

De meeste schade ontstaat niet bij nieuwbouw maar bij verbouwingen. Twee situaties komen steeds terug.

Isoleren onder een oude dampdichte folie. Iemand legt van binnenuit isolatie tegen het dak, tussen de spanten, tegen een gladde PE-folie of tegen oud dakleer. De isolatie komt strak tegen de dampdichte laag te liggen. Binnen een paar winters is de isolatie aan de bovenkant nat. Wilt u van binnenuit isoleren onder een dampdichte laag, dan moet er een ventilerende spouw tussen blijven en een goede dampremmer aan de binnenkant komen. Laat een vakman beoordelen of dat bij uw dak kan, want soms is het antwoord nee. Wat er dan speelt staat bij de soorten dakisolatie.

De verkeerde folie bij een renovatie. Een dampremmende folie is op de rol niet te onderscheiden van een dampopen folie. Ligt hij per ongeluk aan de buitenkant, dan is het dak vanaf dag één verkeerd opgebouwd. Vraag daarom in de offerte om de productnaam van de folie en de Sd-waarde. Een dakdekker die dat niet kan noemen, weet niet wat hij legt.

Hoe u ziet wat er bij u ligt

Op een onafgewerkte zolder ziet u de onderkant van de folie tussen de spanten. Zwart, ruw en met houten planken erachter is dakleer op beschot. Glad, glimmend en vaak lichtgrijs of doorschijnend is PE-folie. Mat en doekachtig, grijs of zwart, met soms een opdruk van de fabrikant, is spinvlies.

Is de zolder afgetimmerd, dan is kijken lastiger. Dan zijn de aanwijzingen indirect: een muffe geur, donkere plekken op het plafond van de zolder die niet onder een duidelijk lek zitten, of vochtplekken die na een droge periode niet verdwijnen. Dat is eerder condens dan lekkage, en het verschil staat bij condens of lekkage.

Bij een dak van voor 1975 kan de laag ook helemaal ontbreken. U kijkt dan vanaf zolder rechtstreeks tegen de onderkant van de pannen. Zo’n dak lekt bij slagregen en stuifsneeuw, en bij een renovatie wordt daar altijd een dampopen folie aan toegevoegd.

Vervangen: het materiaal is goedkoop, het werk niet

Dampopen spinvlies kost als materiaal 1 tot 3 euro per vierkante meter. Dat is niet waar de kosten zitten. Om de folie te vervangen moeten de pannen en de panlatten eraf, en dat is precies waarom folie zelden los wordt vervangen. Het gebeurt bij een dakrenovatie, als de pannen toch af moeten. Reken dan op 55 tot 110 euro per vierkante meter voor pannen eraf, nieuwe folie en panlatten, en de pannen terug. Komen er nieuwe pannen op, dan loopt dat op. De bedragen staan bij wat een pannendak vervangen kost.

Een oude folie die op zich nog heel is maar dampdicht, is op zichzelf geen reden om het dak open te leggen. Het wordt pas een probleem zodra u gaat isoleren. Wie een oud pannendak wil isoleren, doet dat daarom het liefst van buitenaf, op het moment dat de folie toch vernieuwd wordt. Dan klopt de hele opbouw in één keer, en betaalt u de steiger en het werk maar één keer.

Lekt het nu, dan is de folie niet wat u als eerste moet aanpakken. Kijk dan eerst waar het water binnenkomt, bij de oorzaken van lekkage bij een pannendak.