Welke dakhelling hoort bij welke dakpan?

Een pannendak is geen waterdicht dak. Dat klinkt als een fout, maar het is het uitgangspunt: pannen liggen los over elkaar en houden het water tegen doordat het er onder zijn eigen gewicht overheen loopt. Zodra de helling te flauw wordt voor het model dat erop ligt, werkt dat mechanisme niet meer goed en komt er bij slagregen water achter de overlap.

Daarom heeft elke pan een minimale dakhelling. Niet als richtlijn, maar als voorwaarde waar de fabrikant zijn garantie aan verbindt.

Wat de minimale dakhelling betekent

De pan houdt het water tegen door drie dingen tegelijk: de overlap met de pan eronder, de zijsponning waar hij in de buurpan valt, en de snelheid waarmee het water wegloopt. Die snelheid komt van de helling.

Bij een steil dak is het water er al af voordat de wind er iets mee kan. Bij een flauw dak blijft het langer in de sponning staan, en dan is er maar weinig wind nodig om het een paar centimeter terug te duwen. Precies zo ver dus als de overlap breed is.

Dat verklaart het patroon waar veel mensen niets van begrijpen: een dak dat jarenlang niets doet en dan bij één noordwesterstorm ineens twee natte plekken heeft. Dat is geen gat. Dat is een dak dat op de grens van zijn helling ligt.

De vuistregels per pantype

Dit zijn bandbreedtes en geen normen. Wat voor uw dak geldt, staat in het verwerkingsvoorschrift van het pantype dat erop ligt, en dat verschilt per fabrikant en per serie. De Nederlandse beoordelingsrichtlijn voor dit werk is BRL 1513, met aparte delen voor betonpannen en keramische pannen. Daarin staat ook dat er onder de voorgeschreven helling een waterkerende laag onder de pannen hoort.

Hoe u uw eigen dakhelling meet

U hoeft er het dak niet voor op. Ga naar zolder en zoek een spant of een stuk dakbeschieting dat vrij ligt.

1. Meet langs de dakbeschieting één meter horizontaal af.
2. Meet hoeveel het dak op die meter omhoog loopt.
3. Deel de tweede maat door de eerste. Dat is de verhouding.

Ter vertaling: 36 centimeter stijging op een meter is ongeveer 20 graden, 47 centimeter is ongeveer 25 graden, 58 centimeter is ongeveer 30 graden en 100 centimeter is precies 45 graden. Een hellingmeter op een telefoon, plat tegen de dakbeschieting gehouden, werkt net zo goed en is sneller.

Wat u doet als de helling krap is

Zit u onder of vlak op de ondergrens van uw pantype, dan is de pan vervangen zelden het antwoord. Het onderdak is dat wel.

Een waterkerende laag onder de pannen. Bij een dak zonder onderdak, en dat zijn vrijwel alle woningen van voor de jaren zeventig, ligt er niets tussen de pannen en de zolder. Wat er onder de pannen doorwaait, komt binnen. Een waterkerend en dampdoorlatend membraan lost dat op, maar het kan alleen worden aangebracht als de pannen eraf gaan.

De overlap vergroten. Bij het opnieuw leggen van hetzelfde pantype kan de panlatafstand kleiner worden gezet, waardoor de pannen verder over elkaar vallen. Dat kost meer pannen per vierkante meter en het kan niet onbeperkt, maar het scheelt bij een dak dat net te krap ligt.

Extra bevestiging bij de randen. Bij een flauw dak vangt de rand de meeste wind. Pannen die daar los liggen, komen omhoog en laten water door zonder dat er iets kapot is.

Wordt uw dak toch al gestript voor isolatie, dan is dit het moment waarop alle drie tegelijk kunnen. Erna kan het niet meer zonder de pannen er opnieuw af te halen, en dat is het duurste deel van het werk.

Waar het misgaat bij een verbouwing

De meest voorkomende fout is een aanbouw of een uitbouw met een flauw pannendakje dat visueel bij het hoofddak moet passen. De pannen van het hoofddak worden doorgetrokken naar een dakje van vijftien graden, waar ze niet voor gemaakt zijn. Dat lekt niet meteen. Het lekt in het derde jaar, bij storm, en dan is de aannemer weg.

Vraagt iemand u om dezelfde pan op een flauwer vlak, vraag dan expliciet welke minimale helling het voorschrift van die pan noemt en wat er onder komt te liggen. Is het antwoord dat het “met deze pannen altijd goed gaat”, zoek dan iemand anders.